FİKRİ KARAMAN
Tarih
Öğretmeni
Araştırmacı
– Yazar
1966 tarihinde Doğanşar’da dünyaya geldi.
İlk ve ortaokulu Doğanşar’da okudu. 1984 tarihinde 4 Eylül Sivas Kongre
Lisesi’nden, 1988 tarihinde Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Tarih Anabilim
Dalı’ndan mezun oldu. Kırklareli Vize Endüstri Meslek Lisesi (1988 – 1990),
Kırklareli Vize Sergen İlköğretim Okulu (1990 – 1991), Sivas Çatpınar Ahmet
Ayık Ortaokulu ve İlköğretim Okulu (1990
– 1991 ve 1993 – 1994), Sivas Anadolu Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi
(1992 – 1993 Yedeksubay asker öğretmen olarak), Sivas İmam Hatip Lisesi (1994 –
1996), İstanbul Avcılar Lisesi’nde (1996 – 1998) Tarih Öğretmenliği görevinde
bulundu. Avcılar Lisesi tarih öğretmeni iken iki yıl kadar görevlendirme olarak
Süleyman Nazif Lisesi’nde çalıştı. 1988 – 1989 Eğitim Öğretim Yılı’nda Süleyman
Nazif Lisesi’nde bir öğretim yılı müdür yardımcılığı görevinde bulundu. Müdür
yardımcılığından kendi isteğiyle ayrıldı. 15 Ekim 1999 tarihinde Süleyman Nazif
Lisesi tarih öğretmenliği görevine atandı. Halen bu görevine devam etmektedir. Fikri KARAMAN, evli ve iki çocuk
babasıdır. Fikri
KARAMAN, 2001 tarihinde Türk Folklor
Kurumu tarafından, Türk Halk Kültürüne
Hizmet Ödülü ile ödüllendirildi. Aynı yıl Türkiye genelinde ödüle layık
görülen diğer isim ve kurumlar ise Türk Dil Kurumu, Kültür Bakanı M. İstemihan
Talay, TRT Gezelim Görelim Programı, Prof. Dr. Örcün Barışta, Doç. Dr. Göktan
Ay, Sabiha Tansuğ, Avni Özbenli, Mehmet Özel, Fethi Ülkü, Coşkun Ertepınar,
Asım Yahyabeyoğlu, Ahmet Tufan Şentürk, Ömer Kayaoğlu, Mustafa Ertaş, Muharrem
Bayar, Selâhattin Önerli, İlhan Yardımcı ve Turgay Aydın’dır. Fikri
KARAMAN’IN YAYIMLANMIŞ ESERLERİ
1- İPSİLE TOZANLI
DOĞANŞAR 1990
2- DOĞANŞAR FOLKLORU 1993 3- DOĞANŞAR İLÇESİ VE
KÖYLERİ BELGESELİ 2000
4- OZAN ÖMER 2000 5- SÂLNÂME-İ VİLÂYET-İ
SİVAS 1308 / 1890 2001 6- 1455’TEN 2003’E
TOZANLI KAZASI 2003 7- TARİHÎ VE KÜLTÜREL
DEĞERLERİYLE ORTAKÖY 2005 MAKALELERİ §
TÜRK DÜNYASI
TARİH DERGİSİ - İstanbul §
TÜRK KÜLTÜRÜ -
Ankara §
ERCİYES - Kayseri §
İÇEL KÜLTÜRÜ -
Mersin §
REVAK - Sivas §
REŞADİYEM -
İstanbul §
TOKAT - İstanbul §
DOĞANŞAR BÜLTENİ
- İstanbul §
ALEVİLİK – DR.
İSMAİL ENGİN ile HAVVA ENGİN tarafından 2004 tarihinde hazırlandı. 25 civarında
ilim adamının makalesinden oluşan Alevilikle ilgili bir çalışma. Bu kitapta
Fikri KARAMAN’ın HUBYAR SULTAN
hakkında detaylı bir araştırması yer almaktadır. §
KÜLTÜR BAKANLIĞI
HALK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMALARI – Ankara. §
Yukarıda isimleri
zikredilen dergileri Fikri KARAMAN’ın 50 civarında makalesi yayınlandı. HAZIRLIK
AŞAMASINDA OLAN ÇALIŞMALARI Fikri KARAMAN halen 1870 sonrasında
Tozanlı’da kadılık görevinde bulunan Naib Abdurrahman Efendi’den kalan belgeler
üzerinde çalışmakta. 500 civarında belge bulunmakta. Bunlardan yaklaşık 100
tanesi kadıya oğulları tarafından yazılan mektuplar. Diğerleri ise terekeler, evlenme
kayıtları, vergi tutanakları ile mahkeme kararlarıdır. FİKRİ KARAMAN’IN ESERLERİ HAKKINDAKİ YORUMLARDAN BİRİ SİVAS-TOKAT TOZANLI KAZASI Ahmet ÖZDEMİR Gazeteci –
Yazar Bir yıldan beri elimde 824 sayfalık, lüks
baskılı ve ciltli bir kitap var. Zaman buldukça okuyorum. Okurken içim içime
sığmıyor. Kimi zaman yurdumuzun coğrafi yer adlarını değiştirerek kültür
katliamı yapanlara kızıyorum, kimi zaman tarihin derinliklerine dalarak; nostalji,
onur, gurur, övünme gibi duyguların harman olduğu bir hoşluk içine düşüyorum.
Cenap Şahabettin’in “Kadınlar kitap
gibidir. Cildine aldanma, münderecatına bak” sözünü hatırlıyorum. Her
kadına kuşku ile bakmamak gerekir. İşte cildi de içeriği de analarımız gibi ak bir kitap diye düşünüyorum.
Elimdeki kitap, “Sivas-Tokat Tozanlı
Kazası” adını taşıyor. Kitabın yazarı Fikri
KARAMAN. Birkaç yıl önce, Fikri
KARAMAN’ın “Sivas Doğanşar İlçesi ve Köyleri Belgeseli” adlı kitabını tanıtmıştım.
Keşke her yörenin bir Fikri KARAMAN’ı
olsa, diye iç geçiriyorum. Sivas-Tokat Tozanlı Kazası’na girmeden
önce, Fikri KARAMAN’dan söz etmek
istiyorum: 1966’da Doğanşar’da dünyaya geldi. İlk ve
ortaokulu Doğanşar’da okudu. 4 Eylül Sivas Kongre Lisesi’nden, Gazi
Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Tarih Anabilim Dalı’ndan mezun oldu.
Kırklareli ve Sivas’ın çeşitli okullarında öğretmen olarak çalıştı. İstanbul
Avcılar Lisesi ve İstanbul Süleyman Nazif Lisesi’nde Tarih Öğretmenliği
görevinde bulundu. Evli ve iki çocuk babası. Önceki yıl Türk Folklor Kurumu tarafından,
Türk Halk Kültürüne Hizmet Ödülü ile ödüllendirildi. Yayınlanmış Eserleri, İpsile Tozanlı
Doğanşar (1990), Doğanşar Folkloru (1993), Doğanşar İlçesi ve Köyleri Belgeseli
(2000), Ozan Ömer (2000), Sâlnâme-i Vilâyet-i Sivas 1308 / 1890 (2001) ile 1455’ten
2003’e TOZANLI KAZASI (2003). Fikri
KARAMAN’ın ayrıca, Türk Dünyası Tarih Dergisi, Türk Kültürü, Erciyes, İçel
Kültürü, Revak, Reşadiyem, Tokat, Doğanşar Bülteni, Kültür Bakanlığı Halk
Kültürü Araştırmaları dergilerinde 50’nin üzerinde makalesi yayımlandı. Fikri
KARAMAN, mesleğinin kazandırdığı
titiz araştırmacılık ve sabırla 1455’ten 2003’e kadar Tapu Tahrir, Ahkâm,
Temettuat ve Diğer Arşiv Belgelerini aylarca taramış, belgeleri birbirleriyle
örtüştürmüş, yaşadığı yerlere ilişkin güncel gözlem ve araştırmalarını da
ortaya koyarak, İpsile / Doğanşar (İlçe Merkezi), Hafik, Koyulhisar, Almus,
Reşadiye ile Sivas merkeze Bağlı (113) yerleşim yerinin tarihini ve
sosyo–ekonomik yapısını ortaya çıkarmış. Özetle, “Sivas-Tokat Tozanlı Kazası” adlı
kitaba, çizdiğim sınırlar içerisinde doğup büyüyenler ve geçmişini atalarını,
soylarını soplarını merak edenler, araştırma gereksinimi duyanlar için hazine
değerinde bir kitap diyebilirim. Kimileri Ozan KARAOĞLAN’IN Tozanlı’da erenlerin durağı, Hubiyar Sultan kırklar otağı, Açılır baharda yeşil yaprağı Hayalin gönlümde tüter Tozanlı. Diye süren şiirini bilirler ama,
Tozanlı’nın neresi olduğunu bilmezler. Çünkü haritalarımızda Tozanlı diye bir
yer yoktur. Oysa Tozanlı, tarihiyle, kültürüyle, folkloruyla yurdumuzun cennet
köşelerinden, ulu çınarlarından bir yerdir. İnsanlar kökleriyle bağlarını
koparsınlar diye, Fikri KARAMAN’ın
belirttiği üzere Tozanlı son yüzyılda parçalanmış. Tozanlı toprakları Sivas’ın
Doğanşar, Hafik, Koyulhisar ile Tokat’ın Almus ve Reşadiye ilçelerine dağıtılmış. 1485’lerden yakın tarihimize kadar
Tozanlı’nın merkezi İpsile’ydi. İpsile antik dönemlerden beri vardı ve Antik
kaynaklardaki adı Hypsele’ydi. Dağlık ve yüksek yer anlamına gelirdi. Bu isim
İpsile olarak telaffuz edilerek zamanımıza kadar gelmişti. Günümüzde Doğanşar
İlçesi olarak var olan İpsile ve çevresinde, Osmanlı döneminde Tozan Bey’in
hüküm sürmesi sebebiyle, bu bölgeye Tozanlı denilmeye başladı. Sivas Merkezi
ile Koyulhisar’ın birer köyü, Reşadiye’nin 14, Almus’un 11, Hafik’in 21, 25
köylü Doğanşar İlçesi’nin tamamı Tozanlı sınırları içerisinde bulunuyordu. “Sivas-Tokat
Tozanlı Kazası”na, 550 yıllık süreç içerisinde 113 yerleşim biriminin tarihlerinin
ve sosyo-ekonomik durumlarının anlatıldığı bir kitap olarak bakmamak gerekir. Bu
araştırmada bütünüyle Sivas ve Tokat illerinin Coğrafi yapısını görebilirsiniz.
Hitit, Roma, Bizans, Danişmentliler, Anadolu Selçuklu Beyliği, Eratna ve Kadı
Burhanettin,, Kızıl Ahmetliler Beyliği, Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde
bölgenin durumunu öğrenebilirsiniz. İpsile’nin fethini, buralara yerleşen Türk
boylarını, Tozanlı’nın idarî yapısını, timarlarını, kırsal yerleşim
merkezlerini bulabilirsiniz. Fikri
KARAMAN, bölgenin sosyo-ekonomik
yapısını önce Demoğrafik açıdan incelemiş. Bölgenin nüfus, etnik ve fiziki
yapılarından erkek isimleri üzerine yapılan araştırmaya kadar konular bu
bölümde yer almakta. Ekonomik yapı, tarım, hayvancılık,
sanayi, madencilik, hafta pazarları gibi başlıklar altında incelenmiş. 15’inci
yüzyıldan günümüze kadar bölgenin gelir durumu, toprak ve servet dağıtımı, bölgenin
sosyal müesseseleri olarak vakıflar ve derbentler yine kitabın içeriğini oluşturmakta.
Sosyal incelemeler içerisinde ayrıca
yönetici, sınıf, halk ilişkileri ve eşkıya faaliyetleri bu başlıklara bağlı
olarak ayanlar, sipahiler, kaza ve nahiye müdürleri, seyyidler, askerlik,
sosyal problemler gibi konular da yer alıyor. Sosyal problemler içerisinde
başlık parasından arazi anlaşmazlıklarına kadar konular bulunuyor. Kitap içeriğinde gelenek ve görenek,
kültür, sanat ve inanç dünyalarımızda yerleri olan Hubyar Sultan, Ozan
Karaoğlan, Mustafa Vehbi Efendi,. Hevâce Ömer Hulusî Efendi gibi kişilerle
ilgili bilgiler de bulunmakta. Yine kitabın içeriğindeki sözlük, kaynaklar
listesi ve yer adları dizini araştırmacılara kolaylık sağlayan nitelikler arasında
yer almakta. Bkz.
BİZİM GAZETE, Ahmet ÖZDEMİR, 21 Şubat 2004 Cumartesi, Sayfa 8 YAYIMLANMIŞ
ESERLERİNİN ÖZELLİKLERİ ve İÇİNDEKİLER 1- İPSİLE TOZANLI DOĞANŞAR 1990 tarihinde İstanbul'da yayımlandı. 13.5 cm x 19.5 cm
ebatlarında 144 sayfa. Kitapta Doğanşar'ın coğrafi yapısı, tarihi,
sosyo-ekonomik yapısı, eğitim öğretim durumu, Doğanşar İlçesi’nin kuruluşu, Doğanşar
Belediyesi, tarihi eserleri, dernekleri, folkloru, önemli şahsiyetleri
tanıtılıyor. Çalışma, Doğanşar ilçe merkezi ağırlıklı. İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 7, ADI 9, DOĞANŞAR’IN BULUNDUĞU TARİHİ
MEVKİ 11, COĞRAFİ YAPI, Konumu
11, Yeryüzü Şekilleri 11, Dağlar 12, Yaylalar 13, Akarsular 13, Göller 13, Bitki Örtüsü 14, İklimi 14, TARİH Hitit Ve Romalılar Devri 15 Bizans İmparatorluğu Dönemi 16 Danişmentliler Zamanı 21 Anadolu Selçuklu Devleti Zamanı 23 Eratna Ve Kadı Burhanettin Ahmet Hükümetleri Zamanı 23 Kızıl Ahmetliler Beyliği Dönemi 25 Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 26 I. Dünya Savaşı Ve Millî Mücadele Dönemlerinde
Doğanşar 38 1939 Depremi 41 SOSYO
– EKONOMİK YAPI Nüfus 43 Osmanlı İmparatorluğu Dönemde Nüfus 43 Cumhuriyet Döneminde Nüfus 47 Doğanşar’da Göç Hareketleri 48 Tarım 50
Hayvancılık 50 Madenler 51 Ticaret Ve Sanayi 51 Ulaşım Ve Haberleşme 52 EĞİTİM VE
ÖĞRETİM Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Eğitim Ve Öğretim 53 Cumhuriyet Döneminde Eğitim Ve Öğretim 55 Kütüphaneler 58 DOĞANŞAR
BELEDİYESİ 60 DERNEKLER 62 KAMU MALLARI
Hamam, Çeşme, Seten, Soku, Değirmen Ve Fırınlar 65 TARİHİ ESERLER
Camiler 69 Türbeler 71 TABİİ GÜZELLİKLER 71
FOLKLOR
Ortak Halk Edebiyatı 75 Halk Oyunları 83 Halk İnanışları Ve Gelenekler 83 Mahalli Kıyafetler 91 Geleneksel El Sanatları 93 Yayla Hayatı 94 Yerel Ağız 97 ÖNEMLİ ŞAHSİYETLER
İlim Alanında 103 Hizmet Alanında 106 Spor Alanında 109 ŞİİRLERDE DOĞANŞAR 119
Dipnotlar 127 Kaynaklar 130 2- DOĞANŞAR FOLKLORU 1993 tarihinde İstanbul'da yayımlandı. 13.5 cm x 19.5
cm ebatlarında 290 sayfa. İki bölümden
oluşuyor. I. Bölümde Sivas ve ilçeleriyle Sivaslı Ozan ve Şairler hakkında bilgi
veriliyor. II. Bölümde ise Doğanşar ilçesi ve köylerinden derlenen Türkü, Ağıt,
Mani, Atasözü ve Deyimler yer alıyor. İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 GİRİŞ 9
I. BÖLÜM
SİVAS TARİHİ 13
Konumu
13 Adı
13 İlk
Çağlar, Bizans Ve Roma Dönemi 14 Danişmendliler
Dönemi 15 Anadolu
Selçuklu Devleti Dönemi 16 Sivas’ta
Eratna Devleti Dönemi 18 Kadı
Burhanettin Ahmet Devleti Dönemi 19 Osmanlı
İmparatorluğu Dönemi 20 Sivas
Kongresi 23 Cumhuriyet
Dönemi 29 SİVAS İLÇELERİ 31 - 46
Akıncılar Altınyayla Divriği Doğanşar
Gemerek Gölova Gürün Hafik İmranlı Kangal Koyulhisar Suşehri Şarkışla Ulaş Yıldızeli Zara TARİHİ ESERLER
Medreseler
46 Camiler
48 Türbeler
50 Han,
Hamam Ve Köprüler 51 Diğer
Önemli Eserler 53 Müzeler
54 KAPLICALAR 55
EDEBİYATTA SİVAS
Sivas’ın
Yetiştirdiği Halk Ozanı ve Şairler 57 Halk
Ozanları 62 Şairler
74 Halk
Edebiyatından Örnekler (Atasözü Ve Deyimler, Halk İnanışları, Tekerlemeler,
Ninniler, Bilmeceler) 86 SİVAS’IN ÜNLÜLERİ 106
II. BÖLÜM
AĞITLAR 113 TÜRKÜLER 163 MANİLER VE MANİLİ TÜRKÜLER 207 DOĞANŞAR ŞAİRLERİ 265 KAYNAKLAR 288 3- DOĞANŞAR İLÇESİ VE KÖYLERİ BELGESELİ 2000
tarihinde İstanbul'da yayımlandı. 16.5 cm x 23 cm ebatlarında 366 sayfa. Eserde,
İpsile Tozanlı Doğanşar adlı çalışmayla, Doğanşar Folkloru'ndaki bilgiler
harmanlanmış. Ayrıca, Doğanşar'ın köyleri çalışmaya eklenmiş. Belgesel
nitelikli çalışmada günümüz Doğanşar'ı da tanıtılıyor. İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 8 ADI 10
COĞRAFİ YAPI Konumu11
Yeryüzü Şekilleri 11
Dağlar
11 Yaylalar
12 Akarsular
12 Göller
12 Bitki
Örtüsü 13 Yaban
Hayatı 15 İklimi
15 TARİH
Hitit
Ve Romalılar Devri 17 Bizans
İmparatorluğu Dönemi 18 Danişmentliler
Zamanı 21 Doğanşar’a
Yerleşen Türk Toplulukları 21 Anadolu
Selçuklu Devleti Dönemi 22 Eratna
ve Kadı Burhanettin Ahmet Devleti Dönemleri 23 Kızıl
Ahmetliler Beyliği Dönemi 23 Osmanlı
İmparatorluğu Dönemi 24 I.
Dünya Savaşı ve Millî Mücadele Dönemleri 31 1939
Depremi 38 Tarihî
Eserler 39 Doğanşar’ın
İlçe Olması 41 SOSYO – EKONOMİK YAPI
Osmanlı
İmparatorluğu Dönemde Nüfus 44 Cumhuriyet
Döneminde Nüfus 47 Doğanşar’da
Göç Hareketleri 49 İlçe
Merkezindeki Sülaleler 49 EĞİTİM VE ÖĞRETİM
Osmanlı
İmparatorluğu Dönemi 51 Cumhuriyet
Dönemi 53 Kütüphaneler
57 Yüksekokul
ve Fakülte Mezunları 57 Yüksekokul
ve Fakültelerde Okuyanlar 59 DOĞANŞAR BELEDİYESİ
Bütçe
Gelişimi 62 Belediye
Başkanları 64 Abdülkadir
Serdaroğlu 65 Mustafa
Gülaçtı 65 Mehmet
Sait Yaman 65 Hüseyin
Balık 66 Ömer
Tüfekçioğlu 67 KAMU MALLARI
Hamam,
Çeşme, Seten, Sokular 69 TARIM VE HAYVANCILIK 70
TİCARET 73 SANAYİ 73 ULAŞIM 73 MADENLER 74 GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ESNAF VE BAZI
DOĞANŞARLILAR 75 TABİİ GÜZELLİKLER 92
İSTANBUL’DAKİ DOĞANŞAR
96
Doğanşar İlçesi’ni Kalkındırma
Derneği 96
Doğan
Karaköse Hoca Vakfı 97 Keşkek
Günü ve Bayramlaşma Geleneği 101 Futbol
Turnuvaları 104 Doğan
Karaköse Hoca Vakfı Kültür Sitesi 107 Doğanşarla
İlgili Yayınlar 109 FOLKLOR
ORTAK HALK EDEBİYATI
Ağıtlar
110 Türküler
123 Maniler
Ve Manili Türküler 132 Edebiyatımızda
Tekeli Dağı 146 Yerel
Ağız 150 Fıkralar
165 Atasözleri
168 Bilmeceler
173 Dua
Ve Kargışlar 177 HALK OYUNLARI
Çocuk
Oyunları 179 Horanlar
187 Köy
Seyirlik Oyunları 187 HALK
İNANÇLARI VE GELENEKLER Halk
İnançları 187 Yer
Su Evliya Kültü 190 Mart
Dokuzu ve Navruz Çiçeği 205 Saya
Geleneği 206 Bulgur
Kaynatma ve Çekimi 207 Doğumla
İlgili Adetler 208 Evlenme
ve Düğün 209 Ölümle
İlgili Adetler 214 Dini
Bayramlar 216 Mahalli
Kıyafetler 216 Geleneksel
El Sanatları 218 Yemekler
219 Yayla
Hayatı 226 Yer
Adları 236 ŞAİRLER
Enver
Haşmet 240 Ömer
Tozar 245 Aşık
Kaptani 249 Ozan
Şükrü Karataş 252 Tahir
Serin 255 Hasan
Hüseyin Demiral 257 Ahmet
Çizmaz 258 Keziban
Yaşar 260 Elif
Karataş 260 Ahmet
Turan Yılmaz 263 Turan
Yancı 265 Hüseyin
Yıldırım 267 Hüseyin
Mert 269 Kazım
Uysal 272 Aşık
Arif Köse 274 Abdullah
Karataş 276 ÖNEMLİ ŞAHSİYETLER
A.İLİM
ALANINDA Mustafa
Vehbi Efendi 278 Mehmet
Lebib Ateş 279 Hevâcce
Hafız Ömer Hulusi 279 B.HİZMET ALANINDA
Hüseyin
Yumuşak 281 Hasan
Kor 283 Şaban
Balık 283 Osman
Coşar 284 Şerif
Karataş 284 Mustafa
Süs 285 Kazım
Saçlı 286 Abdullah
Köten287 C.SPOR ALANINDA
Doğanşar’da
Spor 287 SPORCULARIMIZ
Ahmet
Ayık295 Hasan
Karaman 298 Hayrettin
Gülaçtı 299 Sabri
Karaman 299 Emin
Karaman 300 Adnan
Başel 300 Mehmet
Ali Katar 301 Hayati
Öner 301 Ali
Osman Karayılan 302 Battal
Mert 302 Hasan
Başel 302 Hacı
Kılıç 302 DOĞANŞAR İLÇE TEŞKİLATI
Doğanşar
Kaymakamlığı 303 Doğanşar
Belediyesi 303 Doğanşar
Milli Eğitim Müdürlüğü 304 Doğanşar
Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü 304 Doğanşar
Adliyesi 304 Doğanşar
Seçim Müdürlüğü 305 Doğanşar
Özel İdare Müdürlüğü 305 Doğanşar
Mal Müdürlüğü 305 Doğanşar
Nüfus Müdürlüğü 306 Doğanşar
Jandarma Komutanlığı 306 Doğanşar
İlçe Tarım Müdürlüğü 307 Doğanşar
Müftülüğü 307 Doğanşar
Sağlık Ocağı 307 PTT
308 TEDAŞ
308 Doğanşar
Ziraat Bankası 308 Doğanşar
Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakfı 308 Doğanşar
Tarım Kredi Kooperatifi 308 Köy
Hizmetleri 309 KÖYLERİMİZ Alan
312 Arslantaş
(Karadiz) 314 Avcıçayı
(Dumanit) 315 Başekin
319 Beşağaç
(Urumcuk) 321 Boyalı
322 Çalıcı
324 Darıkol
327 Ekinciler
(Arzuman) 328 Eskiköy
330 Göçüköy
332 İçdere
(Cacek) 334 Kabaçam
336 Karkın
338 Kıpçak
340 Kozağaç
342 Kozlu
344 Okçulu
346 Ortaköy
348 Sarısuat
(Gevele) 350 Söbüler
352 Ütük
355 Yavşancık
357 Yeşilçukur
(Mundarlı) 359 Çatpınar
(Ermenis) 360 Kuzgölcük
362 KAYNAKLAR 364
4- OZAN ÖMER 2000 tarihinde İstanbul'da
yayımlandı. 13.5 cm x 19.5 cm ebatlarında
ve 96 sayfa olan kitapta Doğanşarlı şairlerden Ömer
Tozar'ın hayatı ile şiirleri tanıtılıyor. I. BÖLÜM OZAN ÖMER’İN HAYATI 1. Doğumu, Çocukluğu ve Yaşadığı Ortam 2. Eğitim Hayatı 3. Gurbete Gitmesi ve Meslek Hayatı 4. Askerlik Hayatı 5. Evlilik Hayatı 6. Şiir Yazmaya Başlaması 7. Ruhî Yapısı II. BÖLÜM ŞİİRLERİ 5- SÂLNÂME-İ VİLÂYET-İ
SİVAS 1308 / 1890 2001 tarihinde
İstanbul'da, Muhsin KAYA başkanlığındaki Sivaslılar Vakfı tarafından
vakıf sekreteri Salih ŞAHİN’in gayretiyle yayımlandı. 16.5 cm x 23 cm ebatlarında. 144
sayfalık kitapta 1890 tarihindeki Sivas anlatılıyor. Çalışmada Sivas, Amasya,
Tokat ile Şebinkarahisar sancakları ve kazaları hakkında detaylı bilgiler bulunuyor. Önsöz Giriş Mukaddime Takvim Önemli Olaylar Cetveli Osmanlı Padişahları Rütbe-i Resmiyye ve Saltanat-ı
Seniyye Hakkında Bilgi Kaide-i Teşrîfatiyye Nişan-i Zîşanlar 1783 / 1198 Senesinden 1890’a
kadar Sivas’a Memur Olan Vülât-ı Azam ve Mutasarrıfeyn-i Kiram I. DAİRE-İ VİLÂYET: A. SİVAS SANCAĞI
Koçgiri Kazası /Zara Aziziye Kazası / Pınarbaşı Divriği Kazası Gürün Kazası Darende Kazası Yıldızeli Kazası Tones Kazası / Şarkışla Hafik Kazası B. TOKAD SANCAĞI
Erba Kazası Zile Kazası Niksar Kazası C. AMASYA SANCAĞI Merzifon Kazası Madensim Kazası / Gümüşhacıköyü Ladik Kazası Osmancık Kazası Köprü Kazası Mecidözü Kazası Havza Kazası D. KARAHİSAR-I ŞARKÎ SANCAĞI
Suşehri Kazası Alucra Kazası Hamidiye Kazası Koyulhisar Kazası Vilâyetin Gelir ve Giderleri II. VİLÂYETİN UMUM DURUMUNA DAİR BİLGİ
A. SİVAS
Hafik Kazası Yıldızeli Kazası Koçgiri Kazası / Zara Divriği Kazası Tones Kazası / Şarkışla Aziziye Kazası / Pınarbaşı Gürün Kazası Darende Kazası B. TOKAD SANCAĞI Erba Kazası Zile Kazası Niksar Kazası C. AMASYA SANCAĞI
Merzifon Kazası Ladik Kazası Mecidözü Kazası Gümüşhaciköyü Kazası / Madensim Osmancık Kazası Havza Kazası Köprü Kazası D. KARAHİSAR-I ŞARKÎ SANCAĞI
Alucra Kazası Suşehri Kazası Hamidiye Kazası / Mesudiye Koyulhisar Kazası Tashih ve İlave
Ekler
1.1882’de Sivas Haritası 2.1890’da Sivas Vilâyeti 3.1890’da Sivas Nüfusuna Ait
Cetvel 4.Arabî ve Rumî Aylar 5.Başvurulan Kaynak ve Sözlükler 6- 1455'TEN 2003'E TOZANLI
KAZASI 2003 tarihinde İstanbul'da
yayımlandı. 16.5 cm x 23 cm ebatlarında. Türkiye genelinde benzeri henüz olmayan çalışma 825
sayfadan oluşuyor. Tozanlı (İPSİLE/DOĞANŞAR) bölgesinin 1455'ten 2003'e kadar
ki bütün belge ve günümüz bilgileri eserde toplanmış. Eser; Tapu Tahrir, Ahkâm,
Temettûât ve diğer arşiv belgelerinden yararlanılarak hazırlanmış. Tozanlı
bölgesindeki 113 yerleşim merkezi en ince ayrıntısına kadar araştırılmış.
Eserde binlerce belge ustalıkla yorumlanmış. İÇİNDEKİLER SUNUŞ
11 ÖNSÖZ 13 I BÖLÜM COĞRAFî ve TARİHî YAPI Tozanlı adı 17 Tozanlı / İpsile Kazası Köylerinin Günümüzde Bağlı
Bulunduğu İl ve İlçeler 19 I COĞRAFî YAPI a.
Konumu 21 b.
Yeryüzü Şekilleri 21 c.
Dağlar 21 d.
Akarsular 21 e.
Göller 21 f.
Yaylalar 22 g.
Bitki Örtüsü 22 h.
Yaban Hayatı 23 i.
İklim 23 II. TARİH a.
Hitit ve Romalılar Dönemi 24 b.
Bizans İmparatorluğu Dönemi 25 c.
Danişmendliler Dönemi 26 d.
Anadolu Selçuklu Devleti Dönemi 27 e.
Eratna ve Kadı Burhanettin Ahmet Devleti Dönemleri 27 f. Kızıl Ahmetliler Beyliği Dönemi 28 g.
Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 29 g. 1 Tozanlı Bölgesinin Osmanlı
Yönetimine Girmesi ve İpsile’nin Fethi 29
g.
2 Tozanlı’ya Yerleşen Türk Toplulukları
29 g.
3 XV ve XVI Yüzyıllarda Eyâlet-i Rum, Tokat ile Tozanlı’da İdarî Yapı 30 g.4
Tozanlıoğullarına Ait Timarlar 33 g.
5 Tokat Kırsal Yerleşimi ve Özellikleri 37 g.
6 1455 - 1923 Yılları Arasında Tozanlı’da Yerleşim 39 II BÖLÜM
SOSYO
– EKONOMİK YAPI I.
DEMOĞRAFİK YAPI a. 1455 - 1574 Döneminde Tokat
Kazasının Kırsal Nüfusu 45
b.
1455’ten 1923’e Kadar Tozanlı’da Nüfus
47 b.
1 1455 – 1574 Tarihleri Arasında Tozanlı Nüfusu 49 b.
2 1831 Tarihinde Tozanlı Nüfusu 50 b.
3 1845 Tarihinde Temettuâtlara Göre Tozanlı Kazası Nüfusu 52 b.
4 1915 Tarihinde Tozanlı Nüfusu 53 c.
Tozanlı’da Etnik Yapı 55 d. Tozanlı’da Fizikî Yapı 58
e.
Tozanlı’da Erkek İsimleri 58 e.
1 1455 – 1574 Dönemine Ait Erkek İsimleri 59 e.
2 1845’e Ait Erkek İsimleri ve Aynı İsmi Taşıyan Kişi Sayısı 61 II. EKONOMİK YAPI
Servet
Kaynakları ve Meslekler 62 A. TARIM
Üretimi
Yapılan Ürünler (1 Buğday ve Arpa, 2 Bostan, 3 Ceviz, 4 Fig, 5 Kendir, 6
Keten, 7 Mercimek, 8 Meyve, 9 Nohut, 10 Sarımsak, 11 Soğan) 62 B. HAYVANCILIK
a.
Hayvan Türleri ve Sayısı 64 b.
Hayvan Türlerinin Yerleşim Birimleri İtibarıyla Dağılımı 65 c.
Hayvan Türlerinin Hanelere Göre Dağılımı
67 d.
Hayvan Türlerinin Değerleri ve Gelirlerinin Hesaplanması 68 C. SANAYİİ
a.
Boyahane 68 b.
Değirmenler 68 c.
Demircilik 69 D. MADENCİLİK
69
E.
İPSİLE’DE HAFTA PAZARI 70 III. GELİRLER ve VERGİ 70
a.
XV ve XVI Yüzyıllarda Vergi Mükellefi Sayısı
71 b.
XV ve XVI Yüzyıllarda Gelirler 72 c.
XIX Yüzyılda Gelirler ve Vergi 74 c.
1 Vergi Sisteminde Yapılan Değişiklikler 74 c.
2 XIX Yüzyılda Tozanlı’da Vergi 75 c.
3 XIX Yüzyılda Maaş ve Harcamalar 75 IV. SOSYAL YAPI a.
Toprak Dağılımı 77 b.
Servet Dağılımı 78 c.
Hane Başına Düşen Ortalama Servet 82 d.
1845’te Gelir Seviyesine Göre İlk 72 Hane ve Gelirleri 83 e.
1845’te Bazı Meslekler ve Bu Meslek Mensuplarının Gelirleri 85 f.
1845’te İstanbul’da Bulunan Tozanlı Halkının Meslekleri ve Yıllık
Gelirleri 87 g. 19 Yüzyıl Sonu Tozanlı Nahiyesi Tereke
Defterlerinin Sosyo - Ekonomik Tahlili 90 V.
SOSYAL MÜESSESELER A. VÂKIFLAR
a. Vâkıf
Sistemi 103 b.
Tozanlı’da Bulunan Vâkıflar 103 c. Duâgûluk ve Vâkıflarla İlgili Anlaşmazlıklar
105 d.
Vâkıf Arazilerine Müdahaleler 106 B. DERBENDLER
a.
Derbend Tesisleri 108 b.
Tozanlı Bölgesi Derbendleri ve Yaşanan Problemler 108 VI. YÖNETİCİ SINIF - HALK İLİŞKİSİ
ve EŞKIYANIN FAALİYETLERİ
A. AYANLAR a.
Osmanlı’da Ayanlığın Doğup Gelişmesi 110 b.
Ayanların Tozanlı’daki Faaliyetleri 110 B. SİPAHİLER
a.
Timarlı Sipahiler ve Görevleri 114 b.
Sipahilik İddiaları ve Timar Bölgesinde Anlaşmazlık 115 c.
Halkın Sipahilerden Şikayeti 115 d.
Sipahilerin Halktan Şikayetleri 119 C. KAZA / NAHİYE MÜDÜRLERİ
b.
Sivaslı Şeyh Bekir Efendi 127 c.
Abdurrahman Ağa 127 d.
Ahmet Ağa 128 e.
Mehmet Efendi 128 f.
Osman Ağa 129 g.
Süleyman Bey 130 D. SEYYİDLER ve DİĞER GÖREVLİLERDEN FAZLA VERGİ TALEBİ
130
E. ATAMA ve GÖREVDEN ALMA 131 F. ASKERLİK 132 Tozanlı Askerinin Künye
Defteri 133
G. EŞKIYANIN TOZANLI BÖLGESİNDEKİ
ZULMÜ 134 H. ÖLÜMLE SONUÇLANAN BAZI OLAYLAR 137 VII. SOSYAL PROBLEMLER
a.
Nikah ve Başlık Parası 138 b.
Ekili Arazi ve Mera İhlalleri 139 c.
Arazi Anlaşmazlıkları 139 d.
Alacak Meselesi 141 VIII. TOZANLI’DA YENİ OLUŞUMLAR
a. Tozanlı Vadisi Köyleri Kalkındırma
Derneği (TOVAK - SİVAS) 143 b. Tokat Almus Tozanlı Köyleri Kült. ve
Dayanışma Derneği /TOKTOZDER-TOKAT 144 c.
Doğanşar İlçesi Dernek ve Vakıflar Üst Kurulu (SİVAS) 144 III. BÖLÜM
YERLEŞİM
MERKEZLERİ (1455 – 1923) Doğanşar
İlçesi / İpsile 149 Abdurrahman 167 Adamlı 169 Akkaya 170 Alan 171 Alanyurt 174 Alazlı
/ Çirmiş 174 Alibeyli 177 Anari
/ Anbari 178 Arslantaş
/ Karadiz 179 Asarcık
/ Hisarcık (Asarcık ve Gülpınar) 181 Avcıçayı
/ Dumanit 184 Avşar 186 Bağçecik 186 Bağtaşı
/ Gibis 186 Bahadır 188 Başekin 189 Bayramtepe
/ Heze 190 Besinli
/ Buhiya 192 Beşağaç
/ Urumcuk 194 Beykonağı
/ Düzgün – Divriğin 196 Boyalı
/ Başarı 198 Boyunalanı 200 Bozkuş 201 Çalıcı 202 Çaltılı
/ Gövesse 206 Çamköy
/ Zora 207 Çatpınar
/ Ermenis 211 Çaykaya
/ Heyvek 214 Çaykıyı
/ Tığnıs 216 Çayönü
/ Değeryer 218 Çiftlikköy 220 Dalpınar
/ Tuğla – Doğla 222 Danacıyurdu 223 Darıkol 224 Değirmenseki 226 Depecik 227 Dere 227 Diyar-ı
çepni 227 Dutdibi 228 Dündar 229 Efkeri 231 Ekinciler
/ Arzuman 231 Ekingölü
/ Ohturum 233 El
– Rabanlu 237 Eminlü
/ Esenlü 237 Esenköy
/ Sarsı 238 Eski-i
diğer 239 Eskiköy 240 Eyüp 248 Fındıcak
/ Tozanlı Fındıcak 250 Gebelli 252 Göçüköy 253 Gölcük 255 Göltepe 256 Gurbetli 257 Gülburnu
/ İtburnu 258 Gülpınar
260 Güneygölcük
262 Hamam 264 Hivne 264 Hubyar 265 Hüdavendigar
277 İçdere
/ Câcek – Ceğcek 277 İpsile-i
diğer 278 İsmailiye
/ Semâyil – Sameyil 279 Kabaçam - Tavza – Tavuza 282 Kabaklukocac 284 Karabayır 285 Karapınar 285 Karkın 285 Karz 287 Kaytarmış
287 Kıpçak 288 Kızılcaören 290 Kızılcasu 292 Kızılkışla 292 Kızkapan 292 Kireclüören 293 Kolköy 293 Kozağacı 295 Kozlu 297 Kurunbu 299 Kuşdanlu 300 Kuzgölcük 300 |