Fikri KARAMAN

DOĞANŞAR TÜRKÜ ve AĞITLARINDAN BAZILARININ SÖZLERİ

DURNALAR

Durnalar durnalar tellü durnalar

Şahin vurmiş ganadini ırgalar

O da benim gibi yârin arzular

Ürkütmen durnayi boş galur çöller

Yada yad ellere goniyor eller

Gova gova indürdiler yaziya

Göz ettiler olgun olgun taziya

Fırsat elden getti bakman guziya

Ağ durnam göğ durnam yarelü durnam

Gaşı gara zilifleri tel durnam

Bir çift durna gördim göğde yorılmiş

Şahin vurmiş ganatları gırılmış

O da benim gibi yârdan ayrılmiş

Ürkütmen durnayi boş galur çöller

Yada yad ellere goniyor eller

Bir çift durna gördim göğde vızilar

Şahin vurmiş ganatları sızilar

O da benim gibi yârin arzular

EĞMELER

Ayvan ayvan içinde eğmeler

Galdım sayvan içinde eğmeler

Ben yârimi gözlerim eğmeler

-Beni yâre götürün eğmeler

Gelen aylar içinde eğmeler

Eğmeler eğilür mi? eğmeler

Meyvalar eğilür mi? eğmeler

Bir gız seven oğlanın eğmeler

Golları yorulur mi? eğmeler

Yâr ayvanda üçiyim eğmeler

Çal da beni gaçayım eğmeler

Gomşilarım duymadan eğmeler

Garşu dağa geçeyim eğmeler

Şonlar da şişelüdür eğmeler

Üsdi menemşelüdür eğmeler

Yârin geçdüğü yollar eğmeler

Gülinen döşelüdür eğmeler

Ayvandan dışa bakdım eğmeler

Bir bölük guşa bakdım eğmeler

Guşdan fayda yoğimiş eğmeler

Nafile boşa bakdım eğmeler

ÇIĞRIK

Çığrığım âlâ çığrık

Başıma bela çığrık

Goymaz ki yâre gidem

Ele gala bu çığrık

-Zıkım gala bu çığrık

Çığrık dibi bekara

Gül ekerler şekere

Gızlar meyil vermiyor

Evlenmedük bekara

-Dillenmedük bekara

Çığrığımın teline

Gurban olam yârime

Çığrık yaman ip yaman

Ağlarım yâne yâne

Çığrığın urganiyam

Al yeşil yorganiyam

Babam beni böyitmiş

El oğlu gurbaniyam

LAS (AĞIT)

Medik İNCİR, yaklaşık yetmiş yıl önce ölen nişanlı kızı için aşağıdaki ağıtı söylemiş.

İnek buzaladı, gel yaylana get

Goyinlar guzladi, emişini et

Bre gahbe felek bol beni unit

Arab atlarına eyer vurdilar

Mallarımı bölük bölük böldiler

Onlar benim yüreğimi yardilar

Cim nakış öğnüği, sırmalu baği

Yavrumun yaylası Tikennü Dağı

Ağcadur gaymağı, sarudur yaği

Altında ağ göynek, üsdinde saya

Zebüğüm benziyor, üç günlük aya

Buzalamak: İneklerin yavrulaması

Emiş: Kuzuların emzirtilmesi

Guzlamak: Koyunların yavrulamaları

DURNALAR

Durnalar durnalar tellü durnalar

Şahin vurmiş ganadini ırgalar

Yazi yaz getürür güzi durnalar

Durnam geder misin bizim ellere?

Canım geder misin bizim ellere?

Gonar mısın Yalavac’ın göllere?

Durnamin ganadi al yeşil telden

-Canımın ganadi al yeşil telden

Çekerük yârsuzluk ne gelür elden

-Çekerük yârsuzluk ne gelür elden

Gova gova indürdiler yaziya

Göz ettiler olgun olgun taziya

Bu mahleden getti bakman guziya

İki durna gördim göğde Maraş’da

Sakın tellerini yağmurdan yaşdan

Yâr gendünü sakın alıcı guşdan

SÜPÜR SÜPÜR SU SEPEYİM İNCEDEN

Süpür süpür su sepeyim inceden

Ev süpürür süpürgesi yoncadan

Süpürge deşürmiş gelür ırmakdan

Yandım gettim ben yâre yalvarmakdan

-Öldim gettim ben yâre yalvarmakdan

Entari geyinmiş altı barmakdan

Ağ elleri gınalamış dırnakdan

Söğüdin çüriği özinden olur

Yâr içün ağlayan gözinden olur

Şonlar da der ululardan uluyum

Yedi yıldur oğul vermez aruyum

Akan sular ben durayım önine

Nerden ırıs geldin bayram günine

Cami avlusunda bir bölük goyin

Gelin ahbapları üsdini soyın

Sevdügim gelmeden gabire goyun

AĞIT

Yaklaşık kırk beş yıl önce Başekin köyünden Emine adlı kadın Tekeli Dağında meydana gelen çığ olayı esnasında eşini kaybetmesi üzerine aşağıdaki mısraları dile getirmiştir.

Demirlü tuluğun böyük gazani

Çobanlar içinde çıplak gezeni

Memmed davar güder Tekkebelinde

Azığı yok hamançası belinde

Kürtüğün başında gaval yağliyor

Gavalinin ucu çiğdem bağliyor

-Tez gel Memmed gelin yârin ağliyor

Memmed’in tepesi dağlarin beği

Çıkart davarından çani keleği

Eminem ağılında duramiyon mi?

Göçüğün yolini bulamiyon mi?

Azık: Azık, yiyecek şeyler, gıda, besin. Daha ziyade yolculuk için hazırlanan yiyecekler için kullanılır.

Çan: Madenden yapılmış, vurulduğunda çınlayan ters koni şeklinde alet. Hayvanların boğazına takılır. Kelekten daha büyüktür.

Hamança: Hayvan derisinden, daha ziyade koyun derilerinden yapılır. Çobanlar yiyeceklerini bunun içerisine koyarak bellerine sararlar. Ekmek vs.’yi yumuşak tutar.

Kelek: Koyunların boğazına takılan alet. Çıkardığı ses sayesinde hayvanın bulunmasını sağlar.

ADİLİM OY DA BENİ

Oy yarim galk gidelim

Feneri yak gidelim

Güzele doyum olmaz

-Yosmaya doyum olmaz

Yüzüne bak gidelim

Adilim sarma burma

Yar yol üsdinde durma

Yol üsdinde durursan

Benden gayrusin alma

Adilim oy da beni

Goydi çukurda beni

Nere goyıp gediyon

-beni goyıp gediyon

Gapdurun gurda beni

Aldurun gurda beni

CANIM

Böyük dabancayı çaldım

Ataş almadı canım

Dört yanıma bakdım

Yanlarıma bakdım

Asger galmadı canım

-Redif galmadı canım

Biricük gardaşdan

Birtecük gardaşdan

İmdad olmadı canım

Evlerinin öni

-Köylerinin öni

bulgur sokusu canım

Yel estükçe gelür

-Yellerinen gelür

Yârin gokusu canım

Onun gokusu canım

Varayım gedeyim

Of diye diye canım

Düşmanlar çığrışur

-Yad eller çığrışur

Oh diye diye canım

AĞIT

1953 yılında Göçüköy’ün Döşeme mevkiinde meydana gelen çığ felaketinde 17 – 18 yaşlarındaki Hüseyin KOZGÜL ve Sabri (Lele) YUMUŞAK’ın ölümleri üzerine aşağıdaki ağıt yakılmış.

Teyyareler pencereden vızılar

Açma doktor yarelerim sızılar

Benim göğnim çobanimi arzular

Çoban dutulurken çıkmam harmana

Soğuk su neylesün yanuk ormana

Bacak getdi Topgapu’ya mezere

Heç kimler urgadi böyle nazara

Çoban gelür değneğine yaslanur

Yüksek dakın kelekleri paslanur

Aklı olan bu yaradan uslanur

Bükmeye çıkdım ki sağlık selamet

Döşeme’ye varduk gopdi gıyamet

Gıpçak’lular kürek aldi yeridi

Vallahi Osman’ın oğli biridi

N’olurum n’olurum böyle n’olurum

Gardaş derdininen delü olurum

Çorabini ördim alasiyinen

Şalvarini dürdim garasiyinen

Ölürüm gardaşın yarasiyinan

Nuri getmiş dayisinin izine

Daha bakmam Selime’nin yüzine

Üç çoban çığ almiş Üseyin bizim

Nişan dakaciyuk durma gel Güzin

Etdim helvasini düzdim sahana

Acal (Ecel) geldi ganlu kürtük mahana

Çıkmam Tekelü’ye bakmam Asma’ya

Söyleniz Hasgız’a gara basmaya

Eğil garlu dağlar alçakdan eğil

Dölliğinin başi bir saru çeğil

Çobanlar geliyor Üseyin değül

SÜPÜR SÜPÜR SU SEPEYİM İNCEDEN

Süpür süpür su sepeyim inceden

Ev süpürür süpürgesi yoncadan

Süpürge deşürmiş gelür ırmakdan

Öldüm getdim ben yare yalvarmakdan

-Yandım getdim ben yâre yalvarmakdan

Entari geyinmiş altı barmakdan

Ağ elleri gınalamış dırnakdan

-Yandım getdim ben yâre yalvarmakdan

Ömrüm geldi geçti yare yanmakdan

Yüzükler görünmez galem barmakdan

Elmanın eyisi yükde dutarlar

Gızınan gelini bir mi tutarlar

Akan sular ben durayım önüne

Nerden ırasgeldin bayram gününe

İNDİM YAYLA YOLİNA

İndim yayla yolina

Bindim deve boynina

İkimizin vebali

İkimizin günahı

Hocaların boynina

Sevme fayda vermiyor

Çez önlüğün bağıni

Devesi düzde geder

Yükü Gırbuzda gider

Bir yiğit yarelenmiş

Dermanı gızdan gider

İndim yayla yolina

Bindim deve boynina

İkimizin vebali

İkimizin günahı

Hocaların boynina

Mollaların boynina

Akkuşlar gara guşlar

Askerler nerde gışlar

Askerlerin anası

Gırmızı gül avuçlar

Saru çicek avuçlar

Deveyi düzde gördüm

Sürmeyi yüzde gördüm

Bir oğlan hastalanmış

İlacı gızda gördüm

Ağ geçinin ağını

Güddüm Gürcü dağını

YENİ YOLDAN GEL BERİ

Yeni yoldan gel beri

Teze yoldan gel beri

-Çek başına cenberi

Ben seni seviyorum

-Yâr seni seviyorum

Seferberlikden beri

Su gelür Susam gelür

Dal boylum Osman gelür

Eller yar yar dedükçe

Benim gusasım gelür

Çaya indim çay susuz

Mendil yudum gıyısuz

Yağlık yudum gıyısuz

Ellerin yâri gelmiş

Şonların yari gelmiş

Hani bizim saygusuz

Yokmu bizim saygusuz

GÜLİM GÜLİM

Kuşburnunun alından gülim gülim

Goparurlar dalindan gülim gülim

Yari güzel olanlar gülim gülim

Zekat versün malindan gülim gülim

Arpalar dize gadar gülim gülim

Gel gedek bize gadar gülim gülim

Sana çorap ördürdüm gülim gülim

Topukdan dize gadar gülim gülim

İçliğini biçdirmüş gülim gülim

Goltuğuna gısturmuş gülim gülim

Hangi düşmanın oğli gülim gülim

Seni bana küstürmüş gülim gülim

-Beni yare küsdirmiş gülim gülim

Gaya başı gürgenlik gülim gülim

Ne hoş imiş ergenlik gülim gülim

Ergenlikde yar sevmek gülim gülim

Bekarlıkda yar almak gülim gülim

O da bir bezirganlık gülim gülim

Gaya başi yol olur gülim gülim

Bezirgani bol olur gülim gülim

Oğlan padişah olsa gülim gülim

Yine gıza gul olur gülim gülim

ALLU YEMENİM

Yemenim yemenim allu yemenim

Aç goynına gireyim yemenim

Allu yemenim allu yemenim

Uyan uyan sar beni

Allu yemenim allu yemenim

Yar olduğun bileyim

Allu yemenim allu yemenim

Yemenimin yeşili

Allu yemenim allu yemenim

Bulamadım eşimi

Allu yemenim allu yemenim

Eşimi bulanaca

Allu yemenim allu yemenim

Silerim göz yaşimi

Allu yemenim allu yemenim

Yemenimi çift yolla

Allu yemenim allu yemenim

Yemeden bütün yolla

Allu yemenim allu yemenim

Yar Allah’ı seversen

Allu yemenim allu yemenim

……..

ANGARA’NIN TELİ

Angara’nın teli direk üsdine

Bu yıl bu belayı bize gattın a

Sağ olur da yar asgerden gelürse

Yar uğrasun mezarımın üsdine

Yar gelürsin yar geçersin bacadan

Yılduzları doğmiş dünki geceden

Uyan hey derdine yanamaduğum

Yar uykusuz gelmiş dünki geceden

Zabahtan galkdım ki yılduz akıyor

Yarim gedip geri dönip bakiyor

Dedim oğlan bu yıl burada galasın

Binbaşı dedi ki tabur galkiyor

Angara’nın suyi Börek’den akar

Otları bitmiş de gülleri gülleri gokar

Trene bindim de dönmiyor teker

-Sivas’ın yolları çok uzun çeker

Evde gelin yârim yolıma bakar

GÖZELLER

Süpür süpür inceden gözeller

Süpürgesi yoncadan gözeller

Yarimi sakınurum gözeller

-Yar seni sakınurum gözeller

Yoldaki garincadan gözeller

-Yerdeki garincadan gözeller

Hey gözeler gözeler gözeller

Göğse düğme düzerler gözeller

Gündüz gelme gece gel gözeller

Bizden hile sezerler gözeller

Yazuya yaban derler gözeller

Ökçeye daban derler gözeller

Yar hatirin galmasun gözeller

Sevdüğün çoban derler gözeller

-Nişanlun yosma derler gözeller

Yazu yabansuz olmaz gözeller

Ökçe dabansuz olmaz gözeller

Yaza düğün galmasun gözeller

Goyin çobansuz olmaz gözeller

-Sevdüğün çoban derler gözeller

Maviyim maraluyum gözeller

Ciğerden yaraluyum gözeller

Şonlar allar geyinmiş gözeller

Ben zaten garaluyum gözeller

YÂR YÂR

Ahbunluğu sürdürdüm yâr yâr

Saru çite dürdürdüm yâr yâr

Ahbunluğun yüzünden yâr yâr

Memmedimi vurdurdum yâr yâr

Ahbunluğa yokari yâr yâr

Su yerisün yerisün yâr yâr

Benim yârim güçücük yâr yâr

Bu yıllık da büyüsün yâr yâr

Ay doğar aşmak ister yâr yâr

Bal dodak yaşmak isder yâr yâr

Benim yârim güçücük yâr yâr

Yâre gavuşmak isder yâr yâr

Ay doğar ayan ayan yâr yâr

Düşdim yollara yayan yâr yâr

Yanıma gelmez iken yâr yâr

Goynına girdim uyan yâr yâr

Ay doğar ışıl ışıl yâr yâr

Küpemin gaşi yeşil yâr yâr

Gırarım küpe seni yâr yâr

Tel bıyığa dolaşır yâr yâr

Ay doğar gamarından yâr yâr

Yapışdım kemerinden yâr yâr

Usul galdur yorgani yâr yâr

Sevdüğün uyanmadan yâr yâr